GIDADA SON MODA: BİTKİSEL GIDA

Peki bitkisel gıda veya bitkisel bazlı gıda tam olarak neyi ifade ediyor?

GBT GIDA BILIM BLOG UĞUR ÇALIŞKAN ALTERNATIF GIDALAR BITKISEL GIDALAR VEGAN TÜKETIM VEJETARYEN TÜKETIM

Özgür Uğur Çalışkan

2021-06-12 5 min read

1. BİTKİSEL GIDALAR

Bir gıda sektörü yazısından daha herkese selamlar. Bugün ki konumuz mevcut salgın koşullarından dolayı dünyada sadece fikir olarak değil fiilen de hızlı bir yükselme yaşayan bitkisel bazlı gıdalar ve alternatif gıdalar olacak. Bu konunun genel hatlarıyla ilgili o kadar çok çalışma yapılıyor ki özellikle son yıllarda ülkemiz de bu sektörden kaçamayacağını anladı ve ülkemizdeki firmaların bazıları hala yeniyken bu sektöre adım attı bile.

Peki bitkisel gıda veya bitkisel bazlı gıda tam olarak neyi ifade ediyor? Bu aslında yeni bir durum değil insanoğlu var olduğundan beri hepimizin bildiği gibi bitkilerle beslenme zaten var. Bu durum vejetaryen ve vegan tüketim alışkanlıklarının artmasıyla beraber gündeme gelmeye başlamaktı. Son yıllarda Dünya Gıda ve Tarım Örgütü'nün, ülkelerin ve hatta bugünlerde ülkemizin de yaptığı gibi sürdürülebilir tarım politikalarının oldukça ön plana çıkarılmaya çalışılıyor. İnsanlar gıdanın israf edilmemesi ile ilgili bilgilendirilmeye çalışılıyor. Tarım da ve gıda sanayinde verimlilik arttırılmaya çalışılıyor. Ama bu konu üzerine çalışan kişilerin neredeyse tamamının farkında olduğu bir konu var. Dünya artık insanoğlunu beslemekte zorlanıyor. Bunun sebebi dünyanın küçük olması veya kaynakların boyutu değil. Birinci sebep israf. İsraf ediyoruz. Her şeyi olduğu gibi gıdayı da. O kadar çok israf ediyoruz ki dünya da 1 gün de israf edilen gıda ile tüm dünya ikinci bir gün daha doyabilir. İkinci sebep ise kontrol edilemeyen hızda bir nüfus artışı. Nüfusumuz o kadar hızlı bir şekilde artıyor ki sadece yeni tarım alanları açılması yetmiyor artık. Gıdanın tutumlu kullanılmasını da gerektirecek bir biçimde büyüyoruz.

BİTKİSEL GIDALAR

Bu konuyla ilgili yapılan çalışmalara baktığımızda ise her zaman ki gibi aslan payı özel sektörde ve en önemlisi ise dünyada hızla artan girişimcilik furyası bu sektörde muazzam bir ilerleme kaydetmiş durumda. Öyle ki 2020'nin daha ilk altı ayında bu girişimler 907 milyon dolar yatırım aldı. Salgın çıkmadan önce 2019 yılının tamamında alınan yatırım 457 milyon dolardı. Sadece yeni girişimler değil eski ve büyük firmalarda bu sektöre girmeye başladılar. 2011 yılına kurulan İmpossible Foods isimli firma bitki bazlı et üretimi gerçekleştirmeye başladı ve sadece bu yıl 200 milyon dolarlık yatırım aldı. Biraz daha eskilerde 1994'te İsviçreli bilim insanlarının kurduğu Qatly firması ilk defa yulaftan süt üretimini gerçekleştirmiş ve patentini alarak bu pazarın ilk öncülerinden olmuştu. Geçtiğimiz günlerde Danone bitkisel bazlı gıdalar üretebilmek için yatırımlara başlayacağını açıkladı. Sadece bu da değil. Nestle bitki bazlı sosis, salam, tavuk ürünlerini zaten üretmeye başlamıştı geçtiğimiz aylarda bitki bazlı ton balığı üretimine başlayarak bitki bazlı su ürünleri üretimine de giriş yaptığını duyurdu.

Girişimlere ülkemizden de örnek verecek olursak Boyner'lerin kurduğu ve bitki bazlı süt üretimi alanında olan Fomilk yatırım turundan 90 milyon lira civarında bir yatırım alarak çıktı. Ankara menşeili Biftek.co tek bir hayvan dokusundan et üretmek mümkün diyerek kuruldu. Durum buyken gelecekte zarara uğramak isteyemeyen ve değişime öncülük etmek isteyen fast food zincirlerinden JBS ve KFC kendi bitki bazlı etlerini üretmek için kolları sıvadılar.

2.ALTERNATİF GIDALAR

Sadece bitkisel gıdalar değil aslında konunun odak noktası aynı zamanda alternatif üretim yolları bulmak. Hollanda'daki Maastricht Üniversitesi'nden Profesör Mark Post, 2030'lu yıllarda laboratuvarda üretilen gıdaların tarla da üretilenlerden daha çok tüketileceğini söyleyerek bilim camiasında tabiri caizse sansasyon oluşturdu. İşte konunun bu kısmı da alternatif gıdaları temsil ediyor. Geçmişte uzay ve bilim haberleri çıktığında belki hatırlayanlarınız vardır, gıda hapları olacak bir hap bir öğün gibi doyuracak gibi bazı ütopik paylaşımlar oluyor arada. Her ne kadar bu fikir şu anlık cidden ütopik bir fikir olsa da çokta uzakta değiliz. Kaldı ki aslında günlük vitamin hapları bu neslin ilk örnekleridir. Tabii ki vitamin hapları gıda veya ilaç değil. Ancak bu ileride bize bu tür şeylerin olabileceğinin bir kanıtı.

ALTERNATİF GIDALAR

Hatta yanılmıyorsam Japonya’daydı. İki konunun bir ele alınarak geliştirildiği bir proje vardı ancak sonuçları ben baktığımda henüz açıklanmamıştı diye hatırlıyorum. Pirinç sütünden peynir elde etmek ile alakalı bir projeydi. Her ne kadar benzer bir şeyi bende yapmaya çalışsam da umarım o arkadaşlardan önce yaparım. :D

Tabi ben bunları yazarken bazılarımızın aklına GDO gibi şeyler ve sağlıkla olan ilgisi gelebilir. Öncelikle şunu belirtmeliyim ki bu gıdalar hem Gıda ve Tarım Örgütü olan FAO’nun, hem de Dünya Sağlık örgütü olan WHO’nun kontrolleri ve onayları sonrası piyasaya çıkıyor. Mesela şu an çoğu vegan ve vejetaryenin sık sık tükettiği o yulaf sütleri aslında laboratuvar da geliştirilmiş ve onaylandıktan sonra piyasaya sürülmüş bir gıdadır. Benzer şekilde büyük zincir marketlerin süt reyonlarında görülen soya sütleri de aynı şekilde geliştirildi. Bugün soya türlerinin büyük bir kısmının patent altında olmasının bir nedeni de budur. Ve yine aynı şekilde yulaf sütü de patent altında olan bir gıdadır.

3. ÇALIŞMA YAPAN ÜLKELER

Bu konuda çalışma yapan ülkeler dendiğinde akla hemen Amerika’nın geldiğinin farkındayım ama ters köşe olmak üzeresiniz. Aksine Avrupa ve Asya ülkeleri bu konular hakkında daha fazla araştırma yapmakta. Yazının yukarısında da belirttiğim gibi özellikle İsviçre ve Norveç firmaları, Asya’da ise Japonya ve Tayland bu konularda liderliği yapan ülkeler konumunda. Savunma sanayii söz konusu olduğunda Mustafa Bayraktar’ın “İnsansız hava araçları geleceğin ve büyük ülkelerin üzerine düştükleri bir teknoloji ve Türkiye’nin bunu yakalaması lazım.” diyerek 2005 yılında yaptığı bir konuşma vardı. Ben şahsen bu alternatif gıdalar için de aynı şeyi öngörüyorum. Bugün yapılan Mars’ta koloni kurma çalışmalarında bile alternatif gıdalarla gönderilen kişilerin beslenmesi veya hidrofoni laboratuvarlarında ıslah çalışmaları ile tarım yapılması ön görülüyorken bizim bu bilimi yakalamamız hala erkenken çok önemli.

Umarım faydalı bir yazı olmuştur sizler için. Şu an kim söylemişti tam olarak hatırlamıyorum ama bir akademisyen "Bir gün herkes vegan olacak." demişti. Sanırım cidden o yola doğru ilerliyoruz. Her ne olursa olsun bu tür bilimsel gelişmeleri görmek gerçekten güzel. Bakarsınız ileride ben veya bu yazıyı okuyan sizlerden biri de bu alanın öncülerinden olur. Ne dersiniz? 😂

Yorumlarınızı mutlaka bekliyorum. Yorum atmayı ve paylaşmayı unutmayın!

KAYNAKLAR:

1) Dailymail

2) Apero - 26.08.2020 Gündemi

3) Researchgate

Sosyal Medyadan Takip Edin!